زانست و ژیان
-
زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی دووەم
کانونی دوھەم 15, 2026 07:22کارەساتی سروشتی ڕووداوێکی سەرەکی زیان بەخشە بەهۆی کردارە سروشتییەکانی زەوییەوە ڕوودەدات، نموونەی ئەم ڕووداوانەش ڕەشەبا لە ئەنجامی ئاورگرتن و خۆڵبارین و لافاوەکان و زریانەکان و تۆفانەکان و گرکان و هەڵچوون یان تەقینەوەی بورکانەکان و بومەلەرزە و بوومەلەرزەی دەریایی و گەردەلوولەکان و پرۆسەکانی تری زەویزانی دەگرێتەوە.
-
دیاردەی بەبیانبوون - بەشی دووەم
کانونی دوھەم 13, 2026 15:09دیاردەی بەبیانبوون (بە ئینگلیزی: The phenomenon of desertification، بە عەرەبی: ظاهرة التصحر)، بیابانبوون بریتییە لە تێکچوونی بەردەوامی زەوی ناوچە وشک و نیمچە وشکەکان کە دەبێتە هۆی دابەزینی توانای بەرهەمی زەوی، ئەمەش لەوانەیە بەهۆی وشکەساڵی بێت یان دارستانبڕین یان گۆڕانی کەشوهەوا بێت، چالاکییەکانی مرۆڤ یان کشتوکاڵی نادروستەوە بێت، بیابانبوون پرۆسەیەکی تێکچوونی زەوییە بەهۆی چالاکییە دروستکراوەکانی مرۆڤ و گۆڕانی کەشوهەوا ڕوودەدات.
-
زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی یەکەم
کانونی دوھەم 10, 2026 15:52کارەساتی سروشتی ڕووداوێکی سەرەکی زیان بەخشە بەهۆی کردارە سروشتییەکانی زەوییەوە ڕوودەدات، نموونەی ئەم ڕووداوانەش ڕەشەبا لە ئەنجامی ئاورگرتن و خۆڵبارین و لافاوەکان و زریانەکان و تۆفانەکان و گرکان و هەڵچوون یان تەقینەوەی بورکانەکان و بومەلەرزە و بوومەلەرزەی دەریایی و گەردەلوولەکان و پرۆسەکانی تری زەویزانی دەگرێتەوە.
-
دیاردەی بەبیانبوون - بەشی یەکەم
کانونی دوھەم 07, 2026 15:02دیاردەی بەبیانبوون (بە ئینگلیزی: The phenomenon of desertification، بە عەرەبی: ظاهرة التصحر)، بیابانبوون بریتییە لە تێکچوونی بەردەوامی زەوی ناوچە وشک و نیمچە وشکەکان کە دەبێتە هۆی دابەزینی توانای بەرهەمی زەوی، ئەمەش لەوانەیە بەهۆی وشکەساڵی بێت یان دارستانبڕین یان گۆڕانی کەشوهەوا بێت، چالاکییەکانی مرۆڤ یان کشتوکاڵی نادروستەوە بێت، بیابانبوون پرۆسەیەکی تێکچوونی زەوییە بەهۆی چالاکییە دروستکراوەکانی مرۆڤ و گۆڕانی کەشوهەوا ڕوودەدات.
-
سەهۆڵی ڕەش
کانونی دوھەم 05, 2026 11:44سەهۆڵی ڕەش، سەهۆڵەڕەشە یان بەستنی ڕەش کە هەندێک جار پێی دەوترێت سەهۆڵی ڕوون، بەرگێکی تەنک و باریکە لە سەهۆڵ لەسەر ڕووی زەوی، بەتایبەتی لەسەر شەقامەکان دروست دەبێت.
-
دیاردەی خۆری نیوەشەو
کانونی دوھەم 03, 2026 15:31دیاردەی خۆری نیوەشەو (بە عەرەبی: شمس منتصف اللیل، بە ئینگلیزی: Midnight sun) دیاردەیەکی سروشتییە لە مانگەکانی هاویندا لە ناوچەکانی بازنەی ئارکتیک (جەمسەری باکوور) و باشووری بازنەی ئەنتارکتیک (جەمسەری باشوور) ڕوودەدات. کاتێک دیاردەی خۆری نیوەشەو لە جەمسەری باکوور ڕوودەدات، وا دەردەکەوێت کە خۆر لە چەپەوە بۆ ڕاست بجووڵێت بە بێ ئاوابوون، بەڵام لە جەمسەری باشوور جووڵەکە وا دەردەکەوێت لە ڕاستەوە بۆ چەپ بێت. ئەم دیاردەیە لە هێڵەکانی پانیی ٦٥°٤٤ بۆ ٩٠°ی باکوور یان باشوور ڕوودەدات.
-
مانگی تابان
کانونی دوھەم 01, 2026 16:05مانگی تابان یان سوپەرموون (بە عەرەبی: القمر العملاق، بە ئینگلیزی: Supermoon) دیاردەیەکی گەردوونییە کە تێیدا مانگ پڕە (تەواوە). هەر یەکە لە زەوی، خۆر و مانگ لەسەر هێڵێکی ڕاست دەبن بە شێوەیەک زەوی لە ناوەڕاستی مانگ و خۆردا دەبێت، ئەم دۆخە پێی دەوترێت سیزیجی (Syzygy). هەروەها مانگیش لە نزیکترین خاڵدا دەبێت لە زەوییەوە، لە دۆخێکدا پێی دەوترێت پێرجی (Perigee).
-
لافاو چییە و هۆکارەکانی چین؟
کانونی یهکهم 30, 2025 11:13لافاو بریتییە لە بەرزبوونەوە و کۆبوونەوەی ڕێژەیەکی زۆر ئاو لە ناوچەیەکدا و یەکێکە لە کارەساتە سروشتییەکان، کە لە ئەنجامدا زیانی ماددی و گیانیشی لێ دەکەوێتەوە و بە پێی ناوچەی جوگرافی ئەگەری ڕوودانی زیاد و کەم دەکات.
-
وزەی شەپۆلی با
کانونی یهکهم 28, 2025 16:59كاتێك با بەسەر ڕووی زەریادا جووڵە دەكات شەپۆلەكان دروست دەكات قەبارەی شەپۆل پشت دەبەستێت بە بەھێزی ھەڵكردنی با و درێژی كاتی ھەڵكردنی تا باكە بەھێزتر و ماوەیەكی درێژتر بێت ئەوا شەپۆلەكە گەورەتر دەبێت.
-
هەوری سوپەرسێڵ
کانونی یهکهم 26, 2025 13:55بارستە هەوری "سوپەر سێڵ" کە هەورێکی تاریکی چڕی پڕ لە بارانە، بارانی زۆر و بەخور، هەورە بروسکە و دابارینی تەرزە لەخۆ دەگرێت، و بەر لە گەیشتنی ئەو هەورە تاڕادەیەک بای بەهێز هەڵدەکات.