زانست و ژیان

  • شمشێربازی - بەشی یەکەم

    شمشێربازی - بەشی یەکەم

    کانونی دوھەم 23, 2026 13:12

    شمشێربازی یەکێکە لە کۆنترین و ناسکترین وەرزشەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا. ئەم وەرزشە کە سەرەتا وەک هونەرێکی جەنگی دەستی پێکرد، بە درێژایی سەدەکان گەشەی کردووە و بووەتە وەرزشێکی نێودەوڵەتی پڕ لە جوانی و تەکنیک.

  • وەرزشی پاسکیلسواری

    وەرزشی پاسکیلسواری

    کانونی دوھەم 20, 2026 11:44

    وەرزشی پاسکیلسواری یەکێکە لە کۆنترین و بەناوبانگترین وەرزشەکان لە جیهاندا کە سەرنجی ملیۆنان کەسی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. ئەم وەرزشە تەنها وەرزشێک نییە بۆ کات بەسەربردن، بەڵکو ئامرازێکی گرنگە بۆ گواستنەوە و چالاکی جەستەیی.

  • گرنگترین مافی دراوسێ

    گرنگترین مافی دراوسێ

    کانونی دوھەم 18, 2026 06:51

    وازهێنان لە ئازاردانی ئەم پلە بە نزمترین پلەی مافی دراوسێ دادەنرێت، بەو پێیەی کەمترین پلەیە کە دراوسێ دەبێت خۆی بەدوور بگرێت بەرامبەر بە دراوسێکەی ئەگەر چاکەی لەگەڵ نەکات، ئەوا هیچی کەمتر نییە لە خۆپاراستن لە زیانگەیاندن بەو وەک زیانگەیاندن بە دراوسێیەک بە یەکێک لەو گوناهانە دادەنرێت و ئەو ڕێگایانەی کە ڕەنگە خاوەنەکەی لە دۆزەخدا بنیشێتەوە.

  • زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی سێەم

    زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی سێەم

    کانونی دوھەم 17, 2026 07:22

    کارەساتی سروشتی ڕووداوێکی سەرەکی زیان بەخشە بەهۆی کردارە سروشتییەکانی زەوییەوە ڕوودەدات، نموونەی ئەم ڕووداوانەش ڕەشەبا لە ئەنجامی ئاورگرتن و خۆڵبارین و لافاوەکان و زریانەکان و تۆفانەکان و گرکان و هەڵچوون یان تەقینەوەی بورکانەکان و بومەلەرزە و بوومەلەرزەی دەریایی و گەردەلوولەکان و پرۆسەکانی تری زەویزانی دەگرێتەوە.

  • زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی دووەم

    زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی دووەم

    کانونی دوھەم 15, 2026 07:22

    کارەساتی سروشتی ڕووداوێکی سەرەکی زیان بەخشە بەهۆی کردارە سروشتییەکانی زەوییەوە ڕوودەدات، نموونەی ئەم ڕووداوانەش ڕەشەبا لە ئەنجامی ئاورگرتن و خۆڵبارین و لافاوەکان و زریانەکان و تۆفانەکان و گرکان و هەڵچوون یان تەقینەوەی بورکانەکان و بومەلەرزە و بوومەلەرزەی دەریایی و گەردەلوولەکان و پرۆسەکانی تری زەویزانی دەگرێتەوە.

  • دیاردەی بەبیانبوون - بەشی دووەم

    دیاردەی بەبیانبوون - بەشی دووەم

    کانونی دوھەم 13, 2026 11:39

    دیاردەی بەبیانبوون (بە ئینگلیزی: The phenomenon of desertification، بە عەرەبی: ظاهرة التصحر)، بیابانبوون بریتییە لە تێکچوونی بەردەوامی زەوی ناوچە وشک و نیمچە وشکەکان کە دەبێتە هۆی دابەزینی توانای بەرهەمی زەوی، ئەمەش لەوانەیە بەهۆی وشکەساڵی بێت یان دارستانبڕین یان گۆڕانی کەشوهەوا بێت، چالاکییەکانی مرۆڤ یان کشتوکاڵی نادروستەوە بێت، بیابانبوون پرۆسەیەکی تێکچوونی زەوییە بەهۆی چالاکییە دروستکراوەکانی مرۆڤ و گۆڕانی کەشوهەوا ڕوودەدات.

  • زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی یەکەم

    زانیاری دەربارەی کارەساتە سروشتییەکان - بەشی یەکەم

    کانونی دوھەم 10, 2026 12:22

    کارەساتی سروشتی ڕووداوێکی سەرەکی زیان بەخشە بەهۆی کردارە سروشتییەکانی زەوییەوە ڕوودەدات، نموونەی ئەم ڕووداوانەش ڕەشەبا لە ئەنجامی ئاورگرتن و خۆڵبارین و لافاوەکان و زریانەکان و تۆفانەکان و گرکان و هەڵچوون یان تەقینەوەی بورکانەکان و بومەلەرزە و بوومەلەرزەی دەریایی و گەردەلوولەکان و پرۆسەکانی تری زەویزانی دەگرێتەوە.

  • دیاردەی بەبیانبوون - بەشی یەکەم

    دیاردەی بەبیانبوون - بەشی یەکەم

    کانونی دوھەم 07, 2026 11:32

    دیاردەی بەبیانبوون (بە ئینگلیزی: The phenomenon of desertification، بە عەرەبی: ظاهرة التصحر)، بیابانبوون بریتییە لە تێکچوونی بەردەوامی زەوی ناوچە وشک و نیمچە وشکەکان کە دەبێتە هۆی دابەزینی توانای بەرهەمی زەوی، ئەمەش لەوانەیە بەهۆی وشکەساڵی بێت یان دارستانبڕین یان گۆڕانی کەشوهەوا بێت، چالاکییەکانی مرۆڤ یان کشتوکاڵی نادروستەوە بێت، بیابانبوون پرۆسەیەکی تێکچوونی زەوییە بەهۆی چالاکییە دروستکراوەکانی مرۆڤ و گۆڕانی کەشوهەوا ڕوودەدات.

  • دیاردەی خۆری نیوەشەو

    دیاردەی خۆری نیوەشەو

    کانونی دوھەم 03, 2026 12:01

    دیاردەی خۆری نیوەشەو (بە عەرەبی: شمس منتصف اللیل، بە ئینگلیزی: Midnight sun) دیاردەیەکی سروشتییە لە مانگەکانی هاویندا لە ناوچەکانی بازنەی ئارکتیک (جەمسەری باکوور) و باشووری بازنەی ئەنتارکتیک (جەمسەری باشوور) ڕوودەدات. کاتێک دیاردەی خۆری نیوەشەو لە جەمسەری باکوور ڕوودەدات، وا دەردەکەوێت کە خۆر لە چەپەوە بۆ ڕاست بجووڵێت بە بێ ئاوابوون، بەڵام لە جەمسەری باشوور جووڵەکە وا دەردەکەوێت لە ڕاستەوە بۆ چەپ بێت. ئەم دیاردەیە لە هێڵەکانی پانیی ٦٥°٤٤ بۆ ٩٠°ی باکوور یان باشوور ڕوودەدات.

  • مانگی تابان

    مانگی تابان

    کانونی دوھەم 01, 2026 12:35

    مانگی تابان یان سوپەرموون (بە عەرەبی: القمر العملاق، بە ئینگلیزی: Supermoon) دیاردەیەکی گەردوونییە کە تێیدا مانگ پڕە (تەواوە). هەر یەکە لە زەوی، خۆر و مانگ لەسەر هێڵێکی ڕاست دەبن بە شێوەیەک زەوی لە ناوەڕاستی مانگ و خۆردا دەبێت، ئەم دۆخە پێی دەوترێت سیزیجی (Syzygy). هەروەها مانگیش لە نزیکترین خاڵدا دەبێت لە زەوییەوە، لە دۆخێکدا پێی دەوترێت پێرجی (Perigee).